Pierwsze buty dla dziecka – kiedy kupić i jak mierzyć stopę

Buty to jedyna część garderoby dziecka, przy której rozmiar „na wyrost” może zaszkodzić, a nie tylko wyglądać nieco śmiesznie. Jednocześnie wokół pierwszych butów krąży sporo mitów – o koniecznej sztywności, profilowanych wkładkach i „butach do nauki chodzenia”. Tu zbieramy praktyczne wskazówki. W kwestiach rozwoju chodu i ewentualnych wad stóp ostatnie słowo należy do pediatry lub ortopedy dziecięcego.

Kiedy buty są potrzebne

Niemowlę, które leży, siedzi czy raczkuje, nie potrzebuje butów. Stopy dziecka w tym okresie są miękkie, a chodzenie boso po bezpiecznej powierzchni daje im pełny kontakt z podłożem. Do ochrony przed zimnem wystarczą skarpetki, pajacyk ze stopkami albo miękkie kapcie bez sztywnej podeszwy.

Buty zaczynają być potrzebne, kiedy dziecko chodzi samodzielnie na zewnątrz – po chodniku, piasku, trawie z patykami. Ich zadaniem jest przede wszystkim ochrona stopy przed urazami, zimnem i wilgocią. W domu wiele dzieci może dalej chodzić boso, o ile podłoga nie jest bardzo śliska ani zimna.

Jak zmierzyć stopę

Pomiar w domu jest prosty i wystarczająco dokładny:

Postaw dziecko na kartce papieru opartej o ścianę – piętą przy ścianie, z ciężarem ciała równo na obu nogach. Pomiar na siedząco zaniża wynik.
Zaznacz ołówkiem koniec najdłuższego palca (nie zawsze jest to duży palec).
Zmierz odległość od ściany do kreski. To długość stopy.
Zmierz obie stopy – często różnią się o kilka milimetrów. Bierze się pod uwagę dłuższą.

Najlepiej mierzyć po południu, kiedy stopy są lekko „rozchodzone”. Przy zimowych butach dolicz grubość cieplejszej skarpety.

Zapas – ile i dlaczego

Do długości stopy dodaje się zapas. Najczęściej podawana wartość to ok. 1–1,5 cm. Część tego zapasu to przestrzeń, której stopa potrzebuje przy każdym kroku, bo w trakcie chodzenia przesuwa się i wydłuża. Reszta to rezerwa na wzrost.

Uwaga na dwie rzeczy. Po pierwsze, numeracja butów nie jest ujednolicona – rozmiar 22 jednej marki może mieć inną długość wewnętrzną niż 22 innej. Dlatego lepiej porównywać długość wkładki lub wnętrza buta (wiele marek podaje ją w centymetrach) niż sam numer. Po drugie, zbyt duży zapas to nie oszczędność: but spada z pięty, dziecko się potyka i zmienia sposób stawiania stopy, żeby go utrzymać.

Dzieci bardzo rzadko mówią, że but je uciska. Często podkurczają palce i chodzą dalej. Regularny pomiar jest pewniejszy niż wciskanie kciuka w nosek buta.

Na co patrzeć przy samym bucie

Elastyczna podeszwa – powinna zginać się w przedniej części, tam gdzie zginają się palce. Podeszwa sztywna jak deska utrudnia naturalny ruch.
Szeroki nosek – palce powinny mieć miejsce, żeby leżeć swobodnie obok siebie.
Dobre trzymanie pięty – pięta nie powinna się wysuwać przy chodzeniu.
Regulowane zapięcie – rzepy lub sznurowadła pozwalają dopasować but do wysokiego lub niskiego podbicia.
Lekkość – ciężki but męczy małe nogi.
Antypoślizgowa podeszwa – szczególnie w butach na jesień i zimę.
Materiał przepuszczający powietrze – stopy dzieci pocą się mocno; wnętrze z naturalnych materiałów lub przewiewnej siatki pomaga.

Kwestia wysokiej cholewki i twardego zapiętka wywołuje najwięcej dyskusji. U zdrowych dzieci coraz częściej podkreśla się, że ważniejsze jest dobre dopasowanie i elastyczność niż „usztywnianie” kostki. Jeśli jednak pediatra lub ortopeda zalecił konkretny typ obuwia, trzymaj się jego wskazań.

Przymierzanie

Przymierzaj buty na obie nogi, w skarpetkach, które dziecko będzie zwykle nosić. Poproś, żeby maluch w nich chodził, a nie tylko stał. Obserwuj, czy nie zmienia sposobu chodu, nie potyka się, nie zdejmuje butów. Po zdjęciu sprawdź, czy na stopie nie ma czerwonych odcisków.

Przy zakupie przez internet z dostawą do domu przymierzaj buty na czystej podłodze i zachowaj opakowanie – jako konsument kupujący od przedsiębiorcy na odległość masz zasadniczo 14 dni na odstąpienie od umowy.

Buty po starszym rodzeństwie?

Wiele osób zajmujących się stopami dzieci odradza buty używane, bo wnętrze i podeszwa układają się pod kształt stopy poprzedniego właściciela. Przy butach noszonych bardzo krótko, praktycznie bez śladów użytkowania (np. kalosze czy buty „na wyjście”), ryzyko jest mniejsze. Więcej o rzeczach z drugiej ręki – w tekście o ubrankach używanych.

Kapcie i obuwie do żłobka

Żłobki i przedszkola często proszą o obuwie zmienne. Zasady doboru są takie same jak przy butach na zewnątrz: dobra długość, elastyczna podeszwa, stabilne trzymanie pięty i zapięcie, które dziecko lub opiekun łatwo obsłużą. Miękkie kapcie bez pięty, zakładane jak klapki, wyglądają wygodnie, ale łatwo spadają i sprzyjają potknięciom podczas zabawy. Antypoślizgowa podeszwa jest w placówce szczególnie ważna, bo podłogi bywają śliskie.

Kalosze, sandały i buty zimowe

Kalosze są niezastąpione w kałużach, ale zwykle są sztywne i słabo trzymają stopę, dlatego lepiej traktować je jako buty na krótkie wyjścia, a nie na całodzienne chodzenie. Sandały powinny mieć zakrytą piętę lub pasek z tyłu i, u maluchów, najlepiej osłonięte palce. Buty zimowe dobiera się z uwzględnieniem grubszej skarpety; przy pomiarze zapasu warto mierzyć stopę właśnie w takiej skarpecie. Wodoodporna cholewka i ocieplenie mają znaczenie, ale nie zastąpią dobrze dobranego rozmiaru – za ciasny but ogranicza krążenie i stopa szybciej marznie.

Jak często zmieniać rozmiar

Stopy małych dzieci rosną szybko. Mierz je co 2–3 miesiące, a przed każdym sezonem przed zakupem nowych butów. Gdy zapas spadnie poniżej mniej więcej 0,5–1 cm, czas na większy rozmiar.

Kiedy zgłosić się do specjalisty

Dzieci chodzą na różne sposoby – szeroko, na płaskiej stopie, z lekko skierowanymi do środka palcami – i wiele z tych cech jest u maluchów normalnych. Warto jednak skonsultować się z pediatrą, jeśli:

dziecko uparcie chodzi na palcach, także po kilku miesiącach od rozpoczęcia chodzenia,
widać wyraźną asymetrię między nogami,
dziecko kuleje, skarży się na ból albo często się przewraca w porównaniu z rówieśnikami,
stopy są sztywne lub mają nietypowy kształt.

Ogólne zasady doboru rozmiarów ubranek znajdziesz w tekście o rozmiarach ubranek dziecięcych.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy kupić dziecku pierwsze buty?

Zwykle wtedy, gdy dziecko zaczyna samodzielnie chodzić poza domem – na chodniku, placu zabaw, w parku. W domu, na bezpiecznej i niezbyt śliskiej podłodze, wiele dzieci może chodzić boso lub w skarpetkach z antypoślizgiem.

Ile zapasu powinien mieć but dziecięcy?

Często podaje się ok. 1–1,5 cm więcej niż długość stopy. Część zapasu jest potrzebna, bo stopa wydłuża się przy każdym kroku, a część na wzrost. Zbyt duży zapas sprawia, że but się zsuwa, a dziecko potyka.

Jak często sprawdzać rozmiar buta?

U małych dzieci warto mierzyć stopę co 2–3 miesiące. Dzieci rzadko skarżą się, że but je uciska, a sam palec dotykający noska nie zawsze jest wyczuwalny przez cholewkę.

Czy buty muszą mieć wysoką cholewkę i twardy zapiętek?

Nie ma jednej odpowiedzi dla każdego dziecka. U zdrowych maluchów coraz częściej zwraca się uwagę na elastyczną podeszwę i dobre trzymanie pięty, a nie na sztywność całego buta. Przy jakichkolwiek wątpliwościach co do chodu warto skonsultować się z pediatrą lub ortopedą.